صرافیهای غیرمتمرکز (DEX) ستون اصلی دیفای هستند و در میان آنها، صرافی Uniswap (یونی سواپ) جایگاهی بیرقیب دارد. این صرافی نهتنها به کاربران امکان تبادل توکنها بدون واسطه را میدهد، بلکه انقلابی در نحوه معامله در بلاکچین ایجاد کرده است.
در این مقاله، به صورت تخصصی و عمیق به بررسی یونی سواپ میپردازیم: از تاریخچه و سازوکار تا نسخههای مختلف، توکن بومی UNI، آمار بازار، رقبا، چالشها و آینده دیفای.
به جمع تریدر های حرفه ای آرنا فایننس بپیوندید!
اگر به تحلیل بازار های مالی، فارکس و ارز های دیجیتال علاقه داری، کانال تلگرام آرنا فایننس جاییه که نباید از دستش بدی. جدیدترین آموزش ها، تحلیل های روز بازار و فرصت های سرمایه گذاری هوشمند رو هر روز دز اونجا دریافت کن.
تاریخچه صرافی Uniswap و خالق آن
یونی سواپ در سال ۲۰۱۸ توسط هایدن آدامز (Hayden Adams)، یک مهندس مکانیک سابق شرکت زیمنس، ساخته شد. آدامز پس از اخراج از شغلش، با الهام از پست بلاگی ویتالیک بوترین (خالق اتریوم) درباره بازارسازهای خودکار (AMM)، شروع به توسعه پروتکل Uniswap کرد.
ویتالیک بوترین در همان ابتدای راه، ایدهی آدامز را مورد حمایت قرار داد و این پروژه توانست اولین گامهای خود را در اکوسیستم اتریوم بردارد.
۲۰۱۸: انتشار نسخه اول (V1) روی شبکه اتریوم.
۲۰۱۹: جذب سرمایه از صندوق Paradigm.
۲۰۲۰: دریافت سرمایهگذاری از شرکت مشهور Andreessen Horowitz (a16z) که اعتماد جهانی را به پروژه افزایش داد.
۲۰۲۰: عرضه توکن حاکمیتی UNI و ایردراپ تاریخی به کاربران اولیه.
۲۰۲۱ به بعد: معرفی نسخههای جدید، پشتیبانی از لایه دوم و رشد به بزرگترین DEX جهان.
امروز یونی سواپ میلیاردها دلار نقدینگی دارد و به عنوان یکی از نمادهای اصلی دیفای شناخته میشود.
سازوکار Uniswap و مفهوم AMM
برخلاف صرافیهای متمرکز (CEX) که از دفتر سفارش (Order Book) استفاده میکنند، یونی سواپ مبتنی بر بازارساز خودکار (AMM) است.
فرمول AMM
x * y = k
x: مقدار توکن A در استخر
y: مقدار توکن B در استخر
k: مقدار ثابت
هر بار که کاربر معامله میکند، نسبت داراییهای استخر تغییر میکند، اما حاصل ضرب آنها ثابت میماند. این مدل ساده باعث شد یونی سواپ بدون نیاز به بازارساز انسانی کار کند.
Impermanent Loss (زیان ناپایدار)
یکی از مفاهیم کلیدی در یونی سواپ Impermanent Loss است. این زیان زمانی رخ میدهد که قیمت داراییهای موجود در استخر تغییر میکند.
فرمول تقریبی
IL = 2 * sqrt(P) / (1 + P) – 1
که در آن P نسبت قیمت جدید به قیمت اولیه است.
مثال عددی در بازار گاوی
شما ۱ ETH = ۱۰۰۰ USDT را وارد استخر ETH/USDT میکنید.
قیمت ETH دو برابر میشود (۲۰۰۰ دلار).
دارایی شما در استخر حدود ۱۴۱۴ USDT ارزش خواهد داشت.
اگر ETH را نگه میداشتید ۲۰۰۰ USDT داشتید.
زیان ناپایدار ≈ ۲۹٪
مثال در بازار خرسی
اگر قیمت ETH نصف شود (۵۰۰ دلار)، ارزش دارایی شما حدود ۷۰۷ USDT میشود.
در حالیکه اگر نگه میداشتید، ۵۰۰ USDT داشتید.
در این حالت استخر برای شما سودآورتر است.
پس Impermanent Loss به معنای فرصت از دسترفته است، نه ضرر قطعی؛ چون کارمزد معاملات هم بخشی از زیان را جبران میکند.
نسخههای یونی سواپ (V1 تا V4)
| نسخه | سال عرضه | ویژگیهای اصلی | نوآوریها | نقاط قوت | محدودیتها |
|---|---|---|---|---|---|
| V1 | ۲۰۱۸ | استخرهای نقدینگی ETH-Token | اولین AMM ساده روی اتریوم | نوآورانه، بدون دفتر سفارش | فقط جفتهای ETH-Token |
| V2 | ۲۰۲۰ | استخرهای Token-Token | استفاده از اوراکل قیمت | انعطاف بیشتر، رشد سریع | کارمزد بالا روی لایه ۱ |
| V3 | ۲۰۲۱ | نقدینگی متمرکز (Concentrated Liquidity) | موقعیتهای سفارشی LP، کارایی سرمایه بالا | افزایش بازدهی برای LPها | پیچیدگی استفاده، هزینه تراکنش بالا |
| V4 | ۲۰۲۳–۲۰۲۴ | Hookها، بهینهسازی گس | ماژولار بودن و افزودن قابلیت سفارشی | کارمزد کمتر، توسعهپذیری بالا | هنوز در حال پذیرش و توسعه |
استفاده از یونی سواپ روی لایه دومها
کارمزد بالای اتریوم همیشه چالش بزرگی بود. یونی سواپ برای حل این مشکل روی لایه دومها هم گسترش یافت:
Optimism: میانگین کارمزد ۰.۲۵ دلار، سرعت بالا.
Arbitrum: میانگین کارمزد ۰.۱۵ دلار، محبوبترین لایه دوم.
Base (ساخته Coinbase): کارمزد ۰.۱ دلار، ادغام با صرافی Coinbase.
کاربران ایرانی معمولاً از Arbitrum و Optimism برای کاهش هزینهها استفاده میکنند.
توکن UNI؛ سرمایهگذاری و حاکمیت
نوع: توکن حاکمیتی
عرضه کل: ۱ میلیارد UNI
عرضه در گردش: حدود ۷۵۰ میلیون
کاربردها: رأیگیری برای تغییرات پروتکل، احتمال استیکینگ، ذخیره ارزش
ایردراپ ۲۰۲۰: هر کاربر اولیه ۴۰۰ UNI رایگان دریافت کرد
روند قیمتی
۲۰۲۰: شروع از ۳ دلار → رشد تا ۴۵ دلار در ۲۰۲۱
۲۰۲۲: سقوط بازار، کاهش به زیر ۵ دلار
۲۰۲۳ به بعد: نوسان بین ۵ تا ۱۰ دلار
تحلیلگران معتقدند UNI با گسترش دیفای و لایه دومها میتواند دوباره به سطوح بالای قبلی برسد.
مقایسه یونی سواپ با رقبا
| ویژگیها | یونیسواپ (Uniswap) | سوشیسواپ (SushiSwap) | پنکیکسواپ (PancakeSwap) |
|---|---|---|---|
| شبکه اصلی | اتریوم | اتریوم + چند زنجیره (Polygon, BSC, Avalanche) | بایننس اسمارت چین |
| حجم معاملات روزانه | ۵–۱۰ میلیارد دلار | ۱–۲ میلیارد دلار | ۲–۴ میلیارد دلار |
| کارمزد استاندارد | ۰.۳٪ (گزینه ۰.۰۵٪ و ۱٪ هم وجود دارد) | ۰.۲۵٪ | ۰.۲۵٪ |
| تعداد توکنهای لیستشده | >۲۰,۰۰۰ توکن | >۱۵,۰۰۰ توکن | >۵,۰۰۰ توکن |
| نوع حاکمیت | DAO با توکن UNI | DAO با توکن SUSHI | DAO با توکن CAKE |
| ویژگیهای خاص | نقدینگی متمرکز (V3)، پشتیبانی از لایه دوم | امکانات Yield Farming، xSUSHI استیکینگ | لاتاری، NFT مارکت، فارمینگ ارزان |
